"Zolang we blijven herdenken, blijven deze verhalen bestaan"

Op 15 augustus wordt elk jaar het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indië herdacht. Voor veel mensen is die geschiedenis nauwelijks bekend, terwijl de gevolgen ervan nog altijd voelbaar zijn. Dat is precies waarom Hanneke Kroon en Frederiek Wichers zich in Holten al jaren inzetten om deze verhalen levend te houden.
“Het gaat ons niet alleen om de geschiedenis”, vertelt Hanneke. “Het gaat vooral om de mensen en de families die na de oorlog hun leven opnieuw moesten opbouwen.”

Meer dan een herdenking

Voor Hanneke en Frederiek is de herdenking veel meer dan een moment dat één keer per jaar terugkeert. Beiden hebben familie die vanuit voormalig Nederlands-Indië naar Nederland kwam en voelen zich daardoor persoonlijk verbonden met deze geschiedenis.

Ze zien bovendien hoe oorlog en gedwongen migratie nog generaties lang doorwerken. “Oorlogstrauma’s stoppen niet bij één generatie”, zegt Frederiek. “Ze worden vaak, bewust of onbewust, doorgegeven.”

Ook tijdens ontmoetingen met de Molukse gemeenschap merken zij hoeveel emoties er nog leven. “Wanneer mensen over hun grootouders vertellen, staan de tranen vaak nog in hun ogen. Dat laat zien hoe dichtbij deze geschiedenis nog altijd is.”

Juist daarom vinden zij het belangrijk dat de verhalen achter de oorlog en de periode daarna verteld blijven worden. Niet alleen voor mensen die de geschiedenis zelf hebben meegemaakt, maar ook voor nieuwe generaties. “Zolang we blijven herdenken, blijven deze verhalen bestaan”, zegt Hanneke.

Een geschiedenis waar lang over gezwegen werd

Dit jaar is het 81 jaar geleden dat veel mensen uit voormalig Nederlands-Indië noodgedwongen naar Nederland kwamen. Ze lieten niet alleen hun huis en bezittingen achter, maar vaak ook een deel van hun identiteit. Eenmaal in Nederland werd van hen verwacht dat ze zich zo snel mogelijk aanpasten aan hun nieuwe omgeving. Dat had grote gevolgen.

Diploma’s werden vaak niet erkend en veel mensen konden hun beroep niet meer uitoefenen. “Een familielid van mij was onderwijzeres in Nederlands-Indië”, vertelt Hanneke. “In Nederland mocht ze niet meer voor de klas staan. Zulke verhalen laten zien hoeveel mensen hebben moeten achterlaten.”
Voor die pijn bleef thuis vaak weinig ruimte. Volgens Hanneke en Frederiek werd er zelden over het verleden gesproken. “De koffers gingen mee naar zolder en werden nooit meer opengemaakt”, zegt Hanneke. “Ze zaten vol herinneringen aan een leven dat voorgoed voorbij was. De pijn was vaak te groot.”

Erkenning voor gedeelde verhalen

Tijdens de herdenking staat dit jaar het thema erkenning centraal. Niet alleen voor de oorlog in voormalig Nederlands-Indië, maar ook voor de Molukse gemeenschap en de Nederlandse militairen die dienden in Nederlands-Nieuw-Guinea.

Die verhalen zijn volgens de organisatoren onlosmakelijk met elkaar verbonden. Veel Molukse militairen kozen tijdens de dekolonisatie de kant van Nederland en kwamen uiteindelijk met hun gezinnen naar Nederland, waar zij opnieuw een bestaan moesten opbouwen. Ook militairen die tot 1962 in Nederlands-Nieuw-Guinea waren gestationeerd, kregen volgens Hanneke en Frederiek na de overdracht aan Indonesië nauwelijks erkenning voor hun inzet. “Al deze verhalen verdienen erkenning in onze gezamenlijke geschiedenis”, zegt Frederiek.

Van oproep naar traditie

Toen Hanneke in 2019 in Holten kwam wonen, viel het haar op dat er lokaal geen aandacht was voor 15 augustus. Ze schreef erover in de krant en plaatste vervolgens een oproep op Facebook. Frederiek reageerde en samen besloten zij een herdenking te organiseren die sindsdien elk jaar terugkeert.

De bijeenkomst groeit ieder jaar stap voor stap.. Burgemeester Jurgen van Houdt spreekt tijdens de herdenking, net als Stichting Teripang, die zich inzet voor de Molukse gemeenschap in Rijssen-Holten.

Ook voor de volgende generatie

Toch hopen Hanneke en Frederiek dat de herdenking in de toekomst nog breder wordt gedragen. Vooral kinderen zouden volgens hen vaker met deze geschiedenis in aanraking mogen komen. Met het boekje De vergeten oorlog van Anneke Schultz proberen zij scholen daarbij te ondersteunen, al blijkt dat in de praktijk nog niet eenvoudig.
Het boekje is eventueel te bestellen via herdenking15augustusholten@outlook.com
“Ons doel is dat deze geschiedenis niet vergeten raakt en een vanzelfsprekende plek krijgt in het geschiedenisonderwijs,” zegt Hanneke.

Herdenking op 15 augustus

De herdenking vindt plaats op vrijdag 15 augustus om 19.15 uur bij het herdenkingsmonument aan de Molenbelterweg in Holten. Iedereen is welkom, of er nu een persoonlijke band is met voormalig Nederlands-Indië, de Molukse gemeenschap of Nederlands-Nieuw-Guinea, of juist meer wil leren over deze geschiedenis. Na afloop is er gelegenheid om elkaar te ontmoeten en na te praten.

Mocht u in de toekomst verhalen willen delen, kunt u contact opnemen via herdenking15augustusholten@outlook.com